A diferenza retributiva non é algo que lastra ás mulleres unicamente durante a súa vida laboral, senón que se perpetúa máis aló desta, mesmo na xubilación. En marzo de 2020, a pensión media de xubilación dos homes situábase no Estado español en 1.332,35 euros, mentres que a das mulleres unicamente en 877,39 euros, segundo datos publicados pola Secretaría de Estado da Seguridade Social na súa revista dixital. Un razoamento simplista podería conducir a pensar que iso obedece ás diferenzas retributivas existentes nas empresas. Con todo, o fenómeno é moito máis complexo e existen múltiples factores que conducen a este resultado.
Durante a vida laboral, a normativa en materia de igualdade esixe aos empresarios/as a non sempre doada tarefa de loitar contra as diferenzas retributivas entre homes e mulleres, planificando, negociando e aplicando medidas que, recollidas nos plans de igualdade das empresas, traten de minorar esta desigualdade. Para loitar contra estas desigualdades, as normas permiten que se poida acudir mesmo a medidas de discriminación positiva, que poden levar, por exemplo, a dar preferencia ás candidatas fronte aos candidatos para ser contratadas ou para cubrir un posto nun ascenso, ou mesmo a aplicar procesos de revisión e equiparación salarial entre os traballadores dun e outro sexo.
Con todo, Europa puxo freo a prácticas semellantes a nivel público que tiñan por finalidade acabar coa diferenza nas pensións medias de homes e mulleres, tombando unha regulación que no Estado español aprobarase con tal fin.
No ano 2015, modificouse a Lei Xeral da Seguridade Social para incluír un complemento nas pensións contributivas que premiaba ás mulleres que tivesen dous ou máis fillos, recoñecendo, cunha porcentaxe que se engadía á súa pensión, o que a norma denominaba a súa “achega demográfica á Seguridade Social”. A esta denominación poderíaselle reprochar que, quen ten fillos, sen dúbida, realiza unha “achega demográfica”, agora ben, resulta máis incerto que esa achega o sexa “á Seguridade Social”, xa que só o será se eses fillos chegan a cotizar algún día e se o fan no Estado español. En canto ao concepto en si do complemento, tamén pode dar lugar a preguntarse se a contribución demográfica fana só as mulleres ou a iso tamén contribúen os homes.
Non pasou moito tempo ata que, no ano 2017, un home que tivera dúas fillas enfrontouse xudicialmente á Seguridade Social para conseguir o mesmo complemento que as mulleres, alegando a súa contribución á demografía.
O xulgado sobre o que recaeu esta reclamación expuxo unha cuestión ao Tribunal de Xustiza europeo, que ditou unha interesante sentenza o 12 de decembro de 2019. Esta sentenza recolle as alegacións formuladas polo Estado español, que explicou que esta fórmula utilizouse en realidade para loitar contra a diferenza existente nas pensións medias de homes e mulleres.
Con todo, o tribunal concluíu que a regulación española do complemento nas pensións das mulleres por achega demográfica á Seguridade Social era discriminatoria e non tiña cabida nos supostos nos que a discriminación directa está permitida.
En efecto, a normativa europea permite que os Estados membros manteñan ou adopten medidas que ofrezan vantaxes concretas destinadas a facilitar ao sexo menos representado o exercicio de actividades profesionais ou a evitar ou compensar desvantaxes nas súas carreiras profesionais, pero o tribunal considerou que a regulación do citado complemento non achegaba remedio algún aos problemas durante a carreira profesional da muller, nin axudaba a garantir unha igualdade plena entre mulleres e homes na vida profesional senón, unicamente, cando esta xa finalizou.
O Real Decreto-lei 3/2021, aprobado o pasado 2 de febreiro, polo que se adoptan medidas para a redución da fenda de xénero e outras materias nos ámbitos da Seguridade Social e económico, redactou un novo artigo 60 da Lei Xeral da Seguridade Social que substitúe ao anterior e que regula un novo complemento ao que agora si xa denomina “para a redución da fenda de xénero”.
Este complemento nas pensións segue sendo de aplicación preferente ás mulleres, con todo, regúlase que poderán ter dereito a él os homes, excluíndo nese caso á muller, sempre que cumpran determinados requisitos, entre eles, ver a súa carreira profesional interrompida ou afectada con ocasión do nacemento ou adopción dalgún dos seus fillos –requisito que non se lle esixe á muller para percibilo-.
Con este matiz que contén a nova regulación, ao aceptar que tamén os homes poidan ter acceso ao complemento se se dan determinadas circunstancias, vén a recoñecer que o sistema de pensións español nunca discriminou ás mulleres polo feito de selo.
As diferenzas nas pensións proveñen de diferenzas nas cotizacións (por diferentes carreiras retributivas, maior incidencia do tempo parcial feminino, posterior incorporación da muller ao mercado de traballo ou outras cuestións semellantes), non dun sistema de cálculo da pensión que prexudique á muller. E iso, se temos en conta a pensión mensual, debido a que, se o cálculo realízase sobre as contías totais da pensión que perciben homes e mulleres durante a súa vida completa, probablemente esta diferenza desaparecese dada a maior esperanza de vida das mulleres.
Teremos que esperar algún tempo para ver se, verdadeiramente, esta nova regulación ten o efecto desexado e, nuns anos, as pensións medias de homes e mulleres conseguen recortar esa desigualdade ou, mesmo, chegan a igualarse algún día.
Ningún comentario:
Publicar un comentario