Prohibido conectar coa oficina

Os consultores e enxeñeiros franceses que desempeñan cargos de responsabilidade poden respirar máis tranquilos: estarán obrigados a apagar durante 11 horas diarias os móbiles e ordenadores que os conectan coa oficina. E as empresas deberán supervisar que se cumpre esa prohibición de estar online.

Algúns expertos acollen esta medida como un mal menor que delata outro maior: sobrecargas de traballo cada vez máis frecuentes e conectividade e dispoñibilidade -alentada polas novas tecnoloxías- sen freo que supera os límites das xornadas de traballo.

Dous grandes sindicatos, a Confederación Francesa Democrática do Traballo (CFDT) e a Confederación Francesa de Cadros Directivos (CFE-CGC), asinaron un acordo con dous patronais do sector de asesoría técnica, enxeñaría, servizos informáticos, recursos humanos e consultoría para intentar poñer fin á xornada interminable dos traballadores. Para iso, aborda principalmente dúas cuestións: os tempos de traballo e de descanso do empregado e a carga de traballo.

En concreto, o epígrafe 4.8.1 do documento, que deberá ser aprobado polo Goberno antes da súa publicación no Journal Officiel (elBOE francés), refírese ao "tempo de repouso e obriga de desconexión". O documento empeza por afirmar que os asalariados sometidos a este acordo "dispoñen dun tempo de descanso diario mínimo de 11 horas consecutivas, e dun repouso semanal de 35 horas mínimas consecutivas". Pero, para evitar que o empresario deduza que todo o que non é tempo mínimo de descanso pode ser ocupado pola xornada laboral, "recórdase que os devanditos límites non teñen por obxecto definir unha xornada habitual de traballo de 13 horas diarias, senón a duración máxima excepcional que pode ter a xornada laboral".

Nese contexto, o acordo establece que "a efectividade do respecto, por parte do traballador, deses períodos de repouso implica a súa obriga de desconectar as ferramentas de comunicación a distancia". Ao empregador corresponderalle, por un lado, "a posta en marcha dunha ferramenta de seguimento para garantir o tempo de descanso diario e semanal" do traballador; e por outro, tomar as medidas necesarias para que o empregado "teña a posibilidade de desconectarse das ferramentas de comunicación a distancia postas á súa disposición". É dicir, non poderá dedicar a tarefas relacionadas co traballo nin o seu tempo de ocio ao final da xornada laboral nin o fin de semana.

As partes asinantes acordan tamén que, para "vixiar a saúde e a seguridade dos traballadores", o empresario convoque polo menos unha reunión anual co traballador para tratar a carga de traballo, a repartición de tarefas na empresa, "a articulación entre a actividade profesional e a vida privada" e, tamén, a remuneración do empregado.

As persoas concernidas por ese acordo son aquelas que exerzan responsabilidades de xestión, misións comerciais, de consultoría, ou que realicen tarefas de concepción, elaboración e supervisión de proxectos, e que dispoñan de "unha grande autonomía e independencia na organización e na xestión do seu tempo de traballo para levar a cabo as misións encomendadas".

Marie Buard, dirixente do sindicato CFDT, indica que este acordo afecta a uns 850.000 traballadores, pertencentes a empresas como Atos e Accenture. E explica que "cada compañía deberá negociar cos seus traballadores o xeito de aplicar este acordo". "O empresario ten a responsabilidade de velar pola saúde do traballador. Para evitar a prolongación ilegal das xornadas laborais, algunhas empresas poden establecer que as ferramentas electrónicas de traballo non estean accesibles de venres a luns, por exemplo".

A representante sindical está de acordo en que este tipo de medidas están relacionadas coa preocupación social ante o aumento dos chamados riscos psicosociais. "O ano pasado asinamos outro acordo para protexer os traballadores respecto á carga de traballo que busca rematar cos empregados que están conectados 24 horas ao día", afirma Buard. Queremos máis saúde para os traballadores e lograr unha mellor conciliación entre a vida privada e a vida laboral".

Que eses riscos psicosociais son reais en Francia (e noutros países) demóstrao a existencia dunha preocupación xeneralizada sobre o burn out ou o esgotamento profesional, así como os casos de suicidios en grandes empresas. Segundo o Observatorio do Estrés e da Mobilidade Forzosa, os suicidios por motivos laborais son un problema notable en Francia e están relacionados coas condicións de traballo. Só no primeiro trimestre de 2014 houbo unha decena de suicidios en Orange (antes France Télécom).

Pierre-Jean Benghozi, científico e profesor da École Polytechnique de Palaiseau especializado no estrés laboral e a relación coas tecnoloxías, considera que "é unha boa idea" forzar empresa e traballador a desconectarse unha vez rematada a xornada laboral. "É unha protección para os máis débiles, para os que non teñen posibilidade de dicir non, de protexerse ante un abuso por parte dos seus superiores", di. "Aínda que non estou seguro de que sexa tan doado levar a cabo ese acordo", matiza.

Segundo Benghozi, "todos os estudos demostran que o desenvolvemento de ferramentas de xestión en Internet empurra unha confusión entre o espazo da vida privada e profesional". E esa situación vese reforzada polo feito de que "os cidadáns están hiperconectados".

Para este experto, tamén inflúe "a dinámica interna das empresas, que dende hai moito tempo está a aumentar a presión sobre a produtividade e os resultados,". Iso leva moitos empregados "a postergar determinadas tarefas, que non requiren presenza física, ao final da xornada, e mesmo á chegada á casa". Aínda que iso depende, non tanto da tecnoloxía, " senón dos modos de xestión e de organización do traballo" que adopte unha empresa.

O acordo francés suscitou sorpresa en España. Tras ler o documento, no sindicato CC OO, só ven "un pequeno avance" no pacto. "Garante que non se pode estar de garda 24 horas, xa que polo menos 11 horas, ou 35 en fin de semana, hai que desconectarse, e establece así un tempo mínimo de descanso", sinala María Jesús García Gasalla, responsable do sector de novas tecnoloxías da información e a comunicación do sindicato. Esas gardas que, asegura, carecen dunha normativa sectorial en España. "Nalgunhas empresas están reguladas e noutras, non".

Non creo que as empresas españolas obriguen a [os traballadores] estar 24 horas conectados coa oficina", sinala unha voceira da patronal CEOE que non entra a opinar sobre o pacto francés.

"Limitar a 11 horas seguidas o tempo no que non se pode comunicar coa oficina quere dicir que durante 13 horas si se pode", recalca Constanza Tobío, catedrática de Socioloxía da Universidade Carlos III de Madrid e experta en conciliación. E o mesmo é aplicable ao lapso de 35 horas seguidas sen comunicación durante o fin de semana que tamén inclúe o acordo galo. "E iso que se conseguira que os fins de semana fosen de dous días e medio e as xornadas diarias, de oito horas, ou 35 semanais en Francia," ironiza. " Que pasa para que os sindicatos consideren que isto é un bo acordo? ", pregúntase para logo responderse: "Non" se poñen "límites ao traballo. Non só existe unha xornada laboral, senón que a ela se suma un tempo dispoñible para o traballo. Este é un fenómeno novo que fan posible as novas tecnoloxías e cuxa consecuencia é que se pode sobrecargar o traballador". Así as cousas, Tobío cre que o acordo sindical francés "máis que un avance, ilustra un retroceso".

Ao seu xuízo, o retroceso plásmase no xurdimento do "tempo de dispoñibilidade", ese lapso no que o xefe pode chamar o empregado fóra da xornada laboral e facerlle que traballe malia cubrir as súas horas, polo menos as teóricas. "Hai unha intensificación dese lapso de dispoñibilidade", critica a socióloga. "En definitiva, o acordo ilustra unha situación negativa", conclúe.

Un punto de partida similar observa o tamén catedrático de Socioloxía Gerardo Meil, da Universidade Autónoma de Madrid: "11 horas de desconexión supoñen 13 de conexión", sentenza. Considera que o acordo francés é "unha forma de enmascarar unha xornada demasiado elevada". Pero ve algún aspecto positivo: "A conciliación é un tema que se debate". Resúltalle un magro consolo ante o problema que subxacer: a sobrecarga de traballo, "unha cuestión estrutural, non conxuntural".

"Bienvenido sexa o acordo, pero só arranxa unha das manifestacións do problema, e non o problema en si. Se as empresas queren resolver as dificultades para conciliar a vida persoal e laboral, deben resolver tamén a sobrecarga de tarefas, moi ligada á redución do tamaño dos equipos e á repartición das tarefas entre menos persoas," afirma este experto.

Como conciliar cando hai un exceso de tarefas ou se traballaba con obxectivos a miúdo difíciles de alcanzar? A peza clave, para Meil, é o xefe inmediato e en que medida é flexible. Unha fórmula como o teletraballo, moi favorecida polas novas tecnoloxías, non é forzosamente a panacea. "A unhas persoas permítelles conciliar mellor, pero para outras é unha sobrecarga porque caen na autoexplotación ou se encontran con que o responsable lles pide demasiado", asegura Meil. "Tamén se pode teletraballar dende o lugar de vacacións. Todo depende do uso que se dea ás novas tecnoloxías", ironiza.

"Sempre defendemos que as novas ferramentas deben estar ao servizo do cidadán, do traballador, e non servir para escravizalo, terza Ignacio Buqueras. É o presidente da Comisión para a Racionalización dos Horarios Españois, unha organización que promove a conciliación entre traballo e vida persoal con dúas ferramentas básicas: menos tempo pero maior eficacia no posto de traballo e horarios máis temperáns.

"No mundo da empresa e no da política hai os que cren que hai que estar ao servizo 24 horas ao día, e iso non pode ser", lamenta Buqueras. "Ademais, impera a cultura do presentismo, que tamén pode ser a distancia. Ben está que se hai unha emerxencia todo o mundo se envorque, pero non se pode facer por sistema", formula este experto, que demanda políticas de conciliación non só en España, senón tamén no ámbito da UE. "Todos temos 86.400 segundos ao día. É o único que nos iguala. Depende de como os organice cada un, e de como llelos deixen organizar, vivirá máis ou menos feliz".

Nova tirada de www.cigsaudelaboral.org