Unha das consecuencias provocada polo traballo nocturno é a
esixencia de manter ao organismo activo en momentos en que necesita
descanso, e obrigalo a seguir pautas de descanso cando o seu ciclo é
de actividade. Hai que ter en conta, ademais que o traballo nocturno
coloca ao traballador e a traballadora fóra das pautas cotiás da
vida cotiá tanto familiarmente como socialmente. Todo isto provoca
un triplo desaxuste entre o tempo de traballo, o tempo biolóxico e o
tempo social.
A lexislación
laboral define o concepto de traballo nocturno da seguinte forma: É
o que se realiza entre as dez da noite e as seis da mañá (Art. 36.1
ET). Pode ampliarse este período por convenio, pero nunca será́
menor. En colectivos específicos, como a mariña mercante,
considérase traballo nocturno o realizado entre as dez da noite e as
sete da mañá ( RD 1561/1995, Disposición Adicional)
Dentro da normativa
de referencia ao traballo nocturno temos Directiva 2003/88/CE, o
Estatuto dos Traballadores, a Lei de Prevención de Riscos Laborais e
o Real Decreto dos Servizos de Prevención.
Dende o punto de
vista preventivo, a Lei 31/1995 de Prevención de Riscos Laborais
(LPRL), no seu artigo 2 establece como obxecto da norma promover a
seguridade e a saúde dos traballadores mediante a aplicación de
medidas e o desenvolvemento das actividades necesarias para a
prevención de riscos derivados do traballo.
Doutra banda para a
Saúde no ámbito laboral o traballo nocturno é un obxectivo
preventivo específico pola súa repercusión na saúde dos
traballadores, especialmente daqueles má s sensibles.
Segundo o estudo
realizado polo Instituto Nacional de Seguridade e Saúde no Traballo
(INSST), a ausencia de soño nocturno implica non descansar con
normalidade, xa que o noso ritmo biolóxico vese alterado, de feito
as persoas que desempeñan a súa xornada laboral durante a noite
adoitan descansar entre unha ou dúas horas menos, por factores da
súa contorna e vida persoal.
Ademais da
alteración do ritmo biolóxico prodúcese unha diminución da
produción de melatonina, esta hormona é a principal responsable da
regulación da vixilia e do soño. A produción desta hormona adoita
aumentar a medida que cae o sol, polo que debido a ambientes de
traballo iluminados durante a noite provoca consecuencias como a
diminución da produción de melatonina polo organismo.
Así, o
principal problema asociado aos traballos nocturnos son as
alteracións do soño, en concreto o insomnio, xa que se obriga ao
organismo para durmir cando ten que estar esperto e a estar alerta
cando ten maior predisposición para o soño, provocando unha
alteración dos patróns de soño.
Doutra banda,
adoitan ser frecuentes os estados de cansazo e mal humor, síntomas
depresivos, fatiga crónica, tensión laboral, a aparición de malos
hábitos alimenticios e as repercusións negativas na vida social e
familiar.
Aínda que se sabe
que o traballo nocturno é negativo para a saúde, este sistema de
traballo está a estenderse a novos sectores produtivos, non por
motivos sociais nin por necesidades tecnolóxicas, senón
fundamentalmente para a obtención dunha maior produtividade e
amortización dos investimentos. Os intereses económicos prevalecen,
unha vez máis, sobre o benestar dos traballadores.
Para todo isto en
España, o Instituto Nacional de Seguridade e Saúde no Traballo (
INSST), publicou diferentes notas técnicas de prevención ( NTP)
sobre esta temática: NTP 455, aspectos organizativos do traballo a
quendas e nocturno; NTP 260, efectos mé dico- patoló gicos da
turnicidad: síndrome do traballador nocturno; NTP 310, condicións
nutricionais para estes traballadores; e a NTP 502, prevención de
implicacións sobre a saúde dos traballadores, físicas,
psicolóxicas ou de interacción social.
Dende o punto de
vista da Saúde pódense indicar consecuencias como trastornos
gastrointestinales, perda do apetito, alteracións no soño,
trastornos nerviosos, maior gravidade dos accidentes, insatisfacción
persoal no traballo, empobrecemento das relacións sociais e
familiares, perda de amizades, dificultade para gozar do lecer,
aumenta o número de accidentes de traballo: e na actividade laboral:
aumento do número de erros, redución do rendemento, diminución da
capacidade de control e absentismo
Traballar de noite
implica graves riscos, polo que é fundamental seguir algunhas pautas
e recomendacións para diminuír o seu impacto como ter unha dieta
equilibrada, coidar os horarios de soño, durmir antes de traballar
de noite, illar o ruído cando se dorme, facer deporte, levar lentes
escuras ao saír do traballo - especie de trampa para o cerebro, xa
que así crerá que non é de día e será máis fácil conciliar o
soño cando se chegue a casa- e coidar das relacións cos demais.
O Art. 36.4 do ET
establece a obrigación de recoñecemento médico previo cando se lle
asignan tarefas en horario nocturno, e posteriormente a intervalos
regulares, dos traballadores que ocupen un posto de traballo
nocturno, nos termos que se establezan na normativa específica na
materia.
Sería esta una das
excepcións á voluntariedade de vixilancia da saúde por parte dos
traballadores. Así́ o establece tamén o Art. 37.3 b) 1.ou do
Regulamento dos Servizos de Prevención.
Os controis médicos
obrigatorios contemplados polas normas sobre protección de riscos
específicos teñen como obxectivo principal coñecer o estado de
saúde do traballador antes de ser asignado a un traballo, a fin de
determinar se o seu estado físico é compatible coas tarefas ou se a
exposición a ese risco está contraindicada para o devandito
traballador. Este é o principio preventivo que se aplica no caso do
traballador nocturno.
Se se detectasen
alteracións na saúde dun empregado ligadas ao traballo nocturno
deberá́ ser trasladado a unha quenda diúrna para o que esté
preparado profesionalmente, aínda que non pertenza á mesma
categoría profesional, entrando na protección establecida para
traballadores especialmente sensibles (Art. 25 LPRL).
Desta revisión
sobre o traballo nocturno pódese concluír afirmando que forma parte
da organización empresarial e pode ser desempeñado por todos os
traballadores, sempre que non se atopen incluídos nas situacións
excepcionais marcadas pola normativa e, en todo caso suxeito ao
cumprimento do principio de protección e prevención establecidos
pola lexislación vixente.
Durmir é unha
necesidade na que non só é importante a cantidade de soño, senón
a calidade de leste, polo que a súa xestión preventiva debe ser
primordial á hora de realizar este tipo de traballos.